GÜNÜBİRLİK MUAYENELER HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER

Hizmet sunan bir kamu kurumunda çalışan memurun, mesai saatleri içinde sağlık sorunları dolayısıyla muayene ya da tetkik için kurumdan ayrılması gündelik bir durum olabilir. Ancak bu durumda memurun hangi izin statüsünde değerlendirileceği, yıllık izinden düşülüp düşülmeyeceği, rapor çıkarsa ne olacağı gibi hususlar pratiğe sıkça tartışma konusudur. Bu hususu tüm yönleri ile değerlendirdik.

Mevzuat Temeli

1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK)

• Madde 102–103: Memurların yıllık izin hakları, izin süreleri, yıllık izin kullanımı, vs. düzenlemektedir.
• Madde 104: Mazeret izinleri hakkındaki düzenlemeleri içermektedir.
• Madde 105: Hastalık izni ve refakat izni hükümlerini düzenler. Memura uzun süreli tedavi gereken hallerde izin verilebileceği, sağlık kurulu raporunun şart olabileceği gibi düzenlemeler getirilmiştir.

Bu hükümler esas olmakla birlikte, “kısa süreli muayene için izin” gibi konular DMK’da doğrudan açık şekilde düzenlenmemiştir. Bu tip durumlar yorum, üniversite personel/memur düzenlemeleri, mevzuat görüşleri ve Danıştay kararları ile şekillenmiştir.

2. Kurum Görüşleri & Düzenleyici Yazılar

• Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün 31.01.2024 tarihli görüş yazısında, muayene günü verilen idari izinlerin yıllıktan düşülemeyeceği belirtilmiştir.
• Resmi kaynaklarda (örneğin “devlet memurlarının tedavi olurken dikkat edecekleri hususlar” adlı belge) “muayene süresi, tetkik vs. geçen süreler izinli sayılır” biçiminde ifadelere rastlanır.
• Bazı bakanlık personel yönergeleri, memur personele kısa süreli idari izin verilmesinden söz eder, ancak bu genellikle genel “idari izin” hükmü çerçevesindedir. Örneğin Sağlık Bakanlığı personel yönergesinde “idari izin” başlığı geçer.

3. Danıştay Kararları ve Yargı Yaklaşımı

Yargı kararları, uygulamada tereddüt doğuran birçok hususta yol göstericidir.

• Danıştay 12. Dairesi, saatlik izinleri toplayıp yıllıktan düşürme yönündeki düzenlemeleri hukuka aykırı bulmuştur. (Yani memurun ay içinde birkaç kez izin kullanıp bunları yıllık izinden düşmek gibi uygulamalar meşru değildir.)
• Danıştay kararları, görev merkezi dışındaki bir sağlık kurumundan alınan raporun geçersiz sayılmasına dayalı disiplin cezası uygulanamayacağı yönünde kararlar vermiştir. Örneğin, görev yeri dışında acil servis raporu alan memur hakkında disiplin cezası verilemeyeceği kararı çıkarılmıştır.
• Ayrıca, Danıştay’ın bazı kararlarında, muayene süresince memurun izinli sayılması gerektiği, ancak muayene günü tamamı izin sayılıp yıllıktan düşülmemesi gerektiği yönünde kararlar da vardır.

Bu kararlar, memurun hakkının korunması ve keyfi uygulamaların önüne geçilmesi yönünde önemli birer güvence oluşturur.

Uygulama Esasları: Günübirlik Muayene İzni

Memurun mesai saatleri içinde yaptığı muayene/tetkik nedeniyle kurumdan ayrılması durumunda uygulanması gereken temel ilkeleri şunlardır:

1. İzin Türü ve Statüsü

• Memurun mesai saatleri içinde muayene/tetkik nedeniyle kurumdan ayrılması durumunda, öncelikle amir bilgilendirilir. Bu süre idari izin olarak değerlendirilir; yani yıllık izinden düşülmez.
• Bu idari izin, yalnızca muayene ve zorunlu gidiş-dönüş süresi kadar olmalıdır; muayene bitince memur görevine dönmelidir.
• Eğer muayene süresi bütün gün sürmüş ise, tüm gün idari izin verilebilir.
• Ancak muayene sonucu rapor düzenlenmiş ise, bu durumda izin süresi 657/105 kapsamında hastalık izni olarak kabul edilir (yıllıktan değil, hastalık izninden sayılır).

2. Belgelendirme Zorunluluğu

Memurun bu izinden yararlanabilmesi için belgelendirme şartı vardır. Geçerli belgeler arasında şunlar sayılabilir:

• MHRS randevu çıktısı, barkod fişi
• Muayene belgesi, hekim raporu
• Hastanenin giriş-çıkış saatlerini gösteren belge
• Tetkik istem belgeleri

İdare, makul biçimde belge talep edebilir. Belge sunulmadığında devamsızlık veya izin türü sorgulanabilir.

3. Yıllıktan Mahsup Edilemez

Saatlik izinler toplamda bir güne tamamlanıp yıllık izinden düşürülemez; bu tip uygulamalar Danıştay kararlarıyla da eleştirilmiştir.

Muayene/tetkik süresi için verilen idari izin, yıllık izinden düşülmemelidir.

4. Rapor Durumu

• Muayene sonrası ya da tetkik sonucu bir hastalık raporu verilirse, rapor süresi hastalık izni (657/105) kapsamında değerlendirilir.
• Raporun geçerli olması için usul ve fen kurallarına uygunluğu önemlidir.
• Raporun görev yeri dışındaki bir kurumdan verilmiş olması, tek başına raporun geçersiz sayılması için yeterli sebep değildir. Özellikle acil durumlarda, görev merkezinin dışındaki sağlık kurumundan rapor alınması geçerli kabul edilmiştir.

5. Refakat Durumu

Memur, eş, çocuk, anne veya babasının muayenesine refakat ediyorsa da gerekli süre kadar izin verilebilir; bu da idari izin statüsünde olmalı ve yıllıktan düşülmemelidir (belgelendirme şartı ile).

6. Kısmi Gün Kullanımı

Muayene işlemleri bazen birkaç saat sürebilir. Bu durumda memura sadece o süre kadar idari izin verilir; muayene sonrası görevine dönmesi gerekir. Günü tamamen izin biçiminde kaydetmek doğru değildir, yalnızca muayene + ulaşım süresi kadar izin verilir.

Başka Bir Hastaneye Muayene Olma Durumu: Vaka Analizi ve Hukuki Değerlendirme

Orijinal metin de özel olarak belirtilmemiş olsa da, pratikte sıkça karşılaşılan bir durumdur: memurun görev yaptığı kurum dışındaki sağlık kuruluşlarına muayene/tetkik amacıyla gitmesi. Bu durumda ortaya çıkabilecek bazı sorular ve çözüm önerileri şöyledir:

1. Görev Yeri Dışı Kurumdan Muayene Olma

• Memurun bulunduğu görev merkezindeki hastane doluysa, gerektiği halde başka bir hastaneye yönlendirilmesi mümkündür.
• Yargı kararlarına göre, görev yerinin dışında bulunan acil servislerde düzenlenen raporların, yalnızca “başka bir kurumdan rapor alındı” gerekçesiyle disiplin cezasıyla sonuçlandırılması hukuka uygun görülmemiştir.
• Ancak, idare bu tür durumlarda raporun usul ve fenne uygunluğunu inceleme (hakem hastaneye sevk) hakkına sahiptir.

Dolayısıyla başka hastaneye muayene olunması şartları zorlamayacak bir durumsa, bu durum memurun aleyhine kullanılmamalıdır.

1. Ulaşım Süresi ve Fazla Mesafe Sorunu

Eğer memur normal görev yerinden uzak bir hastaneye gidiyorsa, gidiş-dönüş süresi daha uzun olabilir. Bu durumda:

• Gerçekçi ulaşım süreleri dikkate alınmalı; memur, makul süre kadar idari izinli sayılmalıdır.
• Ulaşım süresi belge ile kanıtlanabilir (örneğin navigasyon çıktısı, yol süresi beyanı, toplu taşıma süreleri vb.).
• Memurun kendi isteğiyle uzak bir hastaneye gitmesi (örneğin, yakın hastane varken başka bir hastaneye gitme tercihi) durumunda idare değerlendirme yapabilir; keyfi tercihler idare açısından etki oluşturabilir.

1. Rapor Verilmesi Durumu

Muayene sonucu rapor çıkarsa, bu raporun hangi kurum tarafından verildiği raporun değerlendirilmesinde rol oynar. Ancak raporun geçersiz sayılması için kurum dışı olması yeterli değildir. İdare, raporun usul ve fen kurallarına uygun olup olmadığını inceleyebilir, gerekirse hakem hastaneye sevk isteyebilir.

1. Disiplin Sorunları

Memurun rapor aldığı hastane görev merkezi dışında olduğu gerekçesiyle disiplin cezası verilmesi, birçok Danıştay kararına göre hukuka aykırıdır. 

Yani memurun başka bir hastanede muayene olmasına dayalı cezai işlem yapılamaz (şartlar, belgelendirme ve meşru mazeretler uygunsa).

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

1. Kurumsal İç Düzenlemeler

Her kurumun personel yönetmeliği, izin uygulama esasları olabilir. Bu iç düzenlemelerde muayene izinleri, belgelendirme esasları ve uygulama şekli açıklanmış olabilir. Bu düzenlemelere mutlaka bakılmalıdır.

2. Amir Takdir Yetkisi

İdari izin verme yetkisi, kurum yönetiminde yetkili amire bağlıdır. Ancak bu takdir yetkisi keyfi kullanılamaz; hukukilik ilkesine bağlı kalınmalıdır.

3. Belge İncelemesi

İdare, sunduğu belgeleri usul ve fen açısından inceleme hakkına sahiptir. Raporun tarih ve saati, muayene saatleri, tetkik belgeleri gibi hususlar sorgulanabilir.

4. Takip Süreçleri

Muayene günü idari izinle kullanıldıktan sonra rapor verilmişse, memur bu durumu birim personele veya personel dairesine bildirmelidir. İzin türü, sicil ve bordro işlemlerine doğru yansıtılmalıdır.

5. Çelişkili Talepler

Bazı durumlarda memur, aynı gün içinde muayene + başka işlemler için izin talep edebilir. Bu durumda, muayene süresi kadar idari izin, geri kalan süre için (iş yapılabiliyorsa) normal çalışma esaslarına göre değerlendirme yapılabilir.

Özet ve Değerlendirme

• Memurun mesai saatleri içinde sağlık nedenleriyle kurumu terk etmesi durumunda bu süre idari izin sayılır; yıllıktan düşülmez.
• Ancak muayene sonrası rapor çıkarsa, bu süre hastalık izni (657/105) kapsamına girer.
• Memurun başka hastaneye gitmesi, tek başına iznin reddedilmesi ya da ceza uygulanması için geçerli bir gerekçe oluşturmaz; özellikle acil durumlarda bu tür raporlar geçerlilik kazanmış olabilir.
• İzin uygulamaları, belgelerle desteklenmeli; izin süresi, muayene + ulaşım süresi kadar olmalıdır.
• Kurumun iç düzenlemeleri ve amirin takdir yetkisi önemlidir; ancak takdir yetkisi mutlak değildir, hukuka uygunluk sınırları vardır.

admin